Özet

Jön Türk Devrimi, çözülme sürecindeki Osmanlı İmparatorluğu’nda önemli siyasal ve toplumsal dönüşümün önünü açmıştır. Bu dönüşüm yalnızca imparatorluk merkezini değil, Osmanlı İmparatorluğu’ndan kopuş sürecinde olan, bir bölümü kopmuş bulunan Arap aydınlarını ve toplumlarını derinden etkilemiştir. Bu bağlamda, Jön Türk Devrimi’nin mazlum milletler üzerindeki etkisi özellikle dikkat çekicidir. Osmanlı’dan ayrılmak istemeyen Arap aydınları, Jön Türk önderlerini uyarmış; gerekli önlemler alınmadığı takdirde imparatorluktan kopan Arap halklarına yenilerinin ekleneceğini söylemişlerdir.

Milliyetçilik akımının yaygınlaştığı, bağımsızlık taleplerinin arttığı ve Osmanlı İmparatorluğu’nun çöktüğü bir dönemde Jön Türklerin, Araplar arasında gelişen milliyetçiliğe karşı çıkmalarının hem mümkün olmadığını hem de tutarlı olmadığını vurgulayan çok sayıda Arap aydını vardır. 1908 Devrimi, Müslüman halkların büyük bölümü için ulusal bir aidiyetin, bir millete mensubiyetin söz konusu olmadığı, ulus devlet kavramının oldukça uzak olduğu bir süreçte, Osmanlı Arapları’nın isyanları önleyememiştir. 1912’ye gelinceye dek, imparatorluktaki çözülme hızlanarak devam etmiştir.

İttihat ve Terakki’nin Arap vilayetlerindeki siyaseti, ıslahat hareketleri, Hürriyet ve İtilaf Fırkası ile çelişkileri, imparatorluğu bölmek isteyen Avrupa ülkeleri ile 1908 sonrasındaki ilişkileri önemlidir. Devrim sonrası gelişmeler, imparatorluğun kendini savunacak güçte olmadığını açıkça ortaya koymuş, zaten milliyetçilik ve bağımsızlık fikriyle tanışmış olan çok sayıda Arap aydınını da kendilerine yararı olmayan bir Osmanlı yönetimi yerine, güçlü Avrupa devletlerinin koruyuculuğuna sıcak bakmaya yöneltmiştir. Bu yönelim, kendi sömürge ülkelerine örnek olabileceği kaygısıyla 1908 Devrimi’ni olumlu karşılamayan İngiltere ve Fransa’nın tutumlarıyla birleşince, imparatorluğun dağılışı, çöküşü hızlanmıştır.

Bu çalışma, Jön Türk Devrimi’nin, Osmanlı Arap vilayetlerinde milliyetçilik, siyasal beklentiler ve merkez–çevre ilişkileri üzerindeki etkilerini ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Jön Türk Devrimi, Osmanlı İmparatorluğu, İttihat ve Terakki, Araplar, Milliyetçilik

Nasıl Atıf Yapılır

Doster, Barış. “Jön Türk Devrimi ve Osmanlı Arapları”. Eklektik Sosyal Bilimler Dergisi 3, sy. 2 (Aralık 2025): 259-283.

Yazar : Barış Doster

ORCID : 0000-0002-8637-9562

DOI : 10.61150/eklektik.2025030206

Yayınlanma tarihi :29.12.2025